Xuất nhập khẩu vượt mốc 825 tỉ USD

Nhập siêu tăng thêm 2,8 tỉ USD chỉ sau 15 ngày

Cập nhật của Cục Hải quan VN cho biết chỉ trong 15 ngày đầu tháng 9, kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đạt gần 55 tỉ USD, đưa lũy kế kể từ đầu năm đến giữa tháng 9 vượt mốc 825 tỉ USD. Với tốc độ tăng trưởng gần 30% so với cùng kỳ năm trước, dòng chảy thương mại của VN đang ở mức độ rất mạnh mẽ; nhu cầu tiêu dùng, nguyên liệu cho sản xuất của các doanh nghiệp đang ở mức cao. Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tăng trưởng xuất khẩu đang được dẫn dắt bởi công nghiệp chế biến, chế tạo, đặc biệt là điện tử và máy móc, thiết bị là tín hiệu tích cực đối với quá trình công nghiệp hóa và hội nhập chuỗi cung ứng toàn cầu. Nếu duy trì được đà tăng hiện tại, quy mô thương mại của VN trong năm 2026 có thể đạt và thậm chí là vượt 1.200 tỉ USD - một cột mốc quan trọng trong bối cảnh VN tăng trưởng cao hiện nay.

Ảnh: Đào Ngọc Thạch

Nhóm ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục chiếm tỷ trọng cao trong cơ cấu xuất nhập khẩu của VN. Cụ thể, nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu khi trong 15 ngày đầu tháng 9 xuất 9,6 tỉ USD và nhập đến 13,1 tỉ USD. Lũy kế từ đầu năm, xuất khẩu đạt 111 tỉ USD nhưng nhập khẩu lên gần 175 tỉ USD. Tiếp đến là máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng nhập gần 51 tỉ USD và xuất 50,7 tỉ USD.

Tuy nhiên, bên cạnh sự lạc quan của kim ngạch thương mại tăng mạnh thì những mối lo về nhập siêu lớn vẫn kéo dài, đặc biệt khi đang vào giai đoạn cuối năm lại có dấu hiệu tiếp tục nới rộng. Cụ thể là trong 7 tháng, nhập siêu ở mức 20,52 tỉ USD, lũy kế 8 tháng còn 20,46 tỉ USD - cho thấy tốc độ tăng nhập siêu chậm lại. Riêng trong tháng 8, kim ngạch xuất khẩu đạt 54,8 tỉ USD, tăng 3,2% và nhập khẩu đạt 54,9 tỉ USD, giảm 3,1%. Còn nhớ giai đoạn đầu năm 2026, nhiều người cho rằng xu hướng tăng nhập khẩu nguyên phụ liệu, linh kiện thiết bị là nhằm phục vụ sản xuất và xuất khẩu trong những tháng cuối năm. Tuy nhiên, thống kê 15 ngày đầu tháng 9 cho thấy diễn biến mới bất ngờ là xuất khẩu mới đạt hơn 26 tỉ USD nhưng nhập khẩu lên tới 28,84 tỉ USD; nhập siêu tăng thêm hơn 2,82 tỉ USD. Bên cạnh đó, số liệu hải quan cũng ghi nhận một số mặt hàng nhập khẩu quan trọng tăng mạnh như: xăng dầu các loại gần 9 tỉ USD, dầu thô 6,6 tỉ USD, than đá 6,7 tỉ USD, sắt thép các loại 8,2 tỉ USD, vải các loại gần 11 tỉ USD...

Nhập siêu có quá đáng lo?

Trong khi bức tranh chung tương đối khả quan thì nhóm ngành mà các doanh nghiệp trong nước có thế mạnh như nông lâm thủy sản, dệt may, da giày hay gỗ đang phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức do giá xuất khẩu giảm.

Ảnh: Chí Nhân

Trả lời PV Thanh Niên, lãnh đạo một số doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản cho biết thông thường đây là giai đoạn tăng tốc cho mùa cao điểm tiêu thụ cuối năm nhưng năm nay tình hình lại rất ảm đạm do nguồn cung toàn cầu tăng nên sức ép tiêu thụ lớn, khách hàng gia tăng sức ép lên nhà sản xuất với các yêu cầu cao về chất lượng và giá phải cạnh tranh. Trong khi đó, chi phí sản xuất từ điện, nước, vốn và lãi vay, lương công nhân đều tăng mạnh. "Chúng tôi đang phải cố gắng cầm cự để qua giai đoạn khó khăn này", lãnh đạo một doanh nghiệp nói.

Phân tích của Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản VN (VASEP) cũng cho thấy nhiều thách thức. Cụ thể, trong tháng 8, xuất khẩu thủy sản đạt 1,1 tỉ USD, tăng 6,4% so với cùng kỳ năm trước nhưng tốc độ tăng trưởng đã chậm lại đáng kể, chỉ bằng 1/2 so với lũy kế 8 tháng (trên 8 tỉ USD, tăng 11,9%). Đáng chú ý, thị trường quan trọng là Mỹ giảm 3,8%, chỉ còn 182 triệu USD. Các mặt hàng quan trọng như tôm giảm 12,6% và cá tra giảm 49,3%. Lũy kế 8 tháng, hai mặt hàng này đã giảm lần lượt 11,7% và 13,2% qua đó khiến kim ngạch xuất khẩu vào Mỹ chỉ tăng 1,5%. Bên cạnh Mỹ, thị trường EU trong tháng 8 cũng giảm 6,2% so với cùng kỳ năm trước, đặc biệt là các mặt hàng tôm, cá ngừ và bạch tuộc. Điều đáng lo hơn là Trung Quốc, thị trường quan trọng nhất và là động lực tăng trưởng, cũng đang giảm tốc; tăng trưởng trong tháng 8 chỉ đạt 16,5% so với tốc độ chung của 8 tháng là 32%.

Câu chuyện của ngành thủy sản cũng là nỗi lo của nhiều doanh nghiệp dệt may, da giày, gỗ khi sức tiêu thụ tại thị trường quan trọng là Mỹ chưa khởi sắc khi áp lực về lạm phát và lãi suất tiếp tục gia tăng. Tương tự, thị trường EU và Nhật Bản vẫn đang trầm lắng.

GS-TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh (ĐH Kinh tế TP.HCM), phân tích: Ở góc độ vĩ mô, giá trị nhập siêu cao sẽ khiến GDP giảm và ảnh hưởng mục tiêu tăng trưởng 2 con số của kinh tế VN trong năm nay. Tuy nhiên, trong cơ cấu nhập khẩu, thành phần chính vẫn là máy móc thiết bị, nguyên phụ liệu phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh, xuất khẩu thì đây vẫn được xem là yếu tố tích cực. Bởi điều quan trọng là nhập khẩu cũng chỉ để phục vụ cho 2 mục đích là tiêu dùng trong nước và chế biến hàng xuất khẩu. Quy mô thương mại cũng gắn liền với yếu tố quy mô của nền kinh tế và hoạt động sản xuất kinh doanh. Nhập siêu thời gian qua là nguồn dự trữ để sản xuất phục vụ thị trường mùa cao điểm cuối năm. Số liệu thống kê của tháng 8 cũng cho thấy tỷ trọng xuất và nhập đã trở lại trạng thái khá cân bằng, diễn biến đúng với các phân tích dự báo trước đó.

"Điều mà chúng ta quan tâm nhiều hơn chính là quy mô thương mại tăng nhưng khối doanh nghiệp nội địa chưa bật lên được. Nguyên nhân hiện tại là chi phí vốn cao và việc tiếp cận thị trường vốn có nhiều khó khăn. Bên cạnh đó còn một số yếu tố khác liên quan đến chi phí tuân thủ của các doanh nghiệp. Chính vì vậy, thời gian qua họ hoạt động không hiệu quả, số khác chỉ cầm chừng và một số không nhỏ đã rời thị trường. Những yếu tố này khiến xuất khẩu của chúng ta bị ảnh hưởng dẫn đến nhập siêu tăng. Mặt khác cũng cần phải kể đến là nhập siêu tăng theo giá xăng dầu cũng như chi phí logistics", ông Vinh phân tích.

Để giải quyết bài toán nhập siêu, GS Võ Xuân Vinh cho rằng nhà nước cần tháo gỡ những khó khăn cho doanh nghiệp, đặc biệt trong khâu tiếp cận vốn và chi phí vốn bằng các chính sách tài khóa. Cũng không kém phần quan trọng là hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường, tìm kiếm khách hàng để thúc đẩy xuất khẩu, qua đó tăng hoạt động sản xuất kinh doanh, mở rộng quy mô nền kinh tế.